Η πρωτεΐνη έχει γίνει ένα από τα πιο σημαντικά θρεπτικά συστατικά στη συζήτηση για την υγεία και τη γήρανση. Από την κλινική διατροφή έως τη βιοτεχνολογία, ο ρόλος της είναι θεμελιώδης για την κατανόηση του πώς το σώμα μας παραμένει δυνατό, αναρρώνει και, στο μέλλον, ενδεχομένως προστατεύεται από πολύπλοκες ασθένειες. Η σύγχρονη επιστήμη δείχνει ότι όχι μόνο η ποσότητα αλλά και η ποιότητα και η πηγή της πρωτεΐνης έχουν σημασία , ειδικά στην τρίτη ηλικία. Αυτό το ενδιαφέρον έχει οδηγήσει ειδικούς στη διατροφή, γιατρούς και ερευνητές να εξερευνήσουν νέους τρόπους για να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη της.
Στο ευρωπαϊκό και ισπανικό πλαίσιο, όπου το προσδόκιμο ζωής είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο, η διασφάλιση της καλής υγείας στην τρίτη ηλικία έχει καταστεί προτεραιότητα. Η απώλεια μυϊκής μάζας και η ευθραυστότητα αποτελούν πραγματικές απειλές για την ανεξαρτησία των ηλικιωμένων . Επομένως, τόσο οι διατροφικές συστάσεις όσο και οι τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις συμφωνούν ότι η πρωτεΐνη αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα για την αντιμετώπιση αυτού του σταδίου της ζωής με αυτοπεποίθηση, αν και οι στρατηγικές για την κατανάλωσή της εξελίσσονται.
Η πρόκληση της διατήρησης της δύναμης το καλοκαίρι
Κατά τους θερμότερους μήνες, είναι σύνηθες για τους ηλικιωμένους να χάνουν την όρεξή τους. Γκασπάτσο, φρούτα, σαλάτες… φρέσκες και υγιεινές επιλογές που, αν γίνουν η σχεδόν αποκλειστική βάση της διατροφής τους, μπορεί να παραλείψουν απαραίτητα θρεπτικά συστατικά όπως η πρωτεΐνη . Η Miriam Piqueras, Ιατρική Διευθύντρια της Sanitas Senior Care, προειδοποιεί ότι «δεν πρόκειται για την κατανάλωση περισσότερου φαγητού, αλλά για τη διασφάλιση ότι κάθε γεύμα έχει επαρκή θρεπτική αξία». Η πρωτεΐνη είναι το κλειδί για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της λειτουργικής ικανότητας. Χωρίς αυτήν, η απώλεια μυϊκής μάζας επιταχύνεται, εμποδίζοντας την κινητικότητα και την ανάρρωση από ασθένεια ή νοσηλεία.
Η διατροφολόγος Nuria Cañas, από το Blua de Sanitas, συνιστά τον εμπλουτισμό των κρύων πιάτων «με βραστό αυγό, λιπαρό ψάρι, κοτόπουλο, όσπρια, φρέσκο τυρί, φυσικό γιαούρτι ή θρυμματισμένους ξηρούς καρπούς». Αυτές οι απλές προσθήκες κάνουν μια σαλάτα ή ένα μπολ με φρούτα πιο ολοκληρωμένο. Συμβουλεύει επίσης την προσαρμογή των υφών για άτομα με δυσκολίες στη μάσηση, χρησιμοποιώντας πουρέδες, μαλακό ψάρι ή πουρέ οσπρίων και αξιοποιώντας το πρωινό ως βασική στιγμή για την κατανάλωση πρωτεΐνης , καθώς πολλοί ηλικιωμένοι τρώνε λιγότερο αργότερα μέσα στην ημέρα. Δεν πρέπει επίσης να αγνοούνται προειδοποιητικά σημάδια όπως η επίμονη κόπωση ή η ακούσια απώλεια βάρους, καθώς αυτά δείχνουν ότι η διατροφή δεν καλύπτει τις ανάγκες του σώματος.
Μείωση της πρωτεΐνης: μια στρατηγική για να ζήσετε περισσότερο;
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Cell Metabolism» παρουσίασε μια ιδέα που αμφισβητεί ευρέως αποδεκτές συστάσεις. Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας παρατήρησαν ότι μια δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνες με μέτρια πρόσληψη μεθειονίνης -ενός αμινοξέος που βρίσκεται στο κρέας, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα- θα μπορούσε να προωθήσει τη μακροζωία. Πειράματα με ποντίκια έδειξαν ότι αυτός ο τύπος δίαιτας, εμπνευσμένος από τα μεσογειακά και τα διατροφικά πρότυπα της Οκινάουα, μείωσε τη λιπώδη μάζα και την ευθραυστότητα, και βελτίωσε τα μεταβολικά σήματα που σχετίζονται με τον έλεγχο της γλυκόζης και τον μεταβολισμό του λίπους.
Η ανάλυση σε πάνω από 200.000 άτομα διαπίστωσε επίσης ότι η υψηλότερη πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης συσχετίστηκε με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2. Οι συγγραφείς, ωστόσο, τονίζουν ότι πρόκειται για συσχέτιση και όχι για αιτιώδη σχέση. Ακόμα κι έτσι, τα αποτελέσματα αυτά προκαλούν προβληματισμό σχετικά με τη σύνθεση της διατροφής. Δεν πρόκειται για την εξάλειψη της πρωτεΐνης, αλλά για την εύρεση της σωστής ισορροπίας. Στην πραγματικότητα, η ανεπαρκής πρόσληψη μεθειονίνης αύξησε την ευθραυστότητα, ενώ η υπερβολική πρόσληψη ακύρωσε τα παρατηρούμενα οφέλη.
Αυτή η προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Ισπανία, όπου η μεσογειακή διατροφή παραδοσιακά περιλαμβάνει άφθονα όσπρια, ψάρια και λαχανικά, με πιο μέτρια κατανάλωση κόκκινου κρέατος. Ο συνδυασμός αυτών των φυτικών και ζωικών πηγών θα μπορούσε να είναι το κλειδί για μια πιο υγιή γήρανση , διατηρώντας τη μυϊκή μάζα και αποφεύγοντας τις υπερβολικές θερμίδες.
Γιαούρτι: μια μικρή χειρονομία με μεγάλα οφέλη
Ενώ η επιστήμη μελετά αυτούς τους πολύπλοκους μηχανισμούς, υπάρχουν και απλούστερες, καθημερινές ενέργειες που έχουν επίσης σημασία. Ο κοινωνιολόγος και διαιτολόγος Miodrag Borges, ειδικός στην εντερική μικροχλωρίδα, προειδοποίησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ένα πολύ συνηθισμένο λάθος: την απόρριψη του υγρού που εμφανίζεται πάνω από το γιαούρτι. Αυτό το υγρό είναι ο ορός γάλακτος, ένα υγρό συστατικό που αποτελείται κυρίως από νερό που διαχωρίζεται φυσικά. Ο ορός γάλακτος, αντί να αποτελεί ελάττωμα, περιέχει πρωτεΐνες υψηλής ποιότητας, βιταμίνες Β, μέταλλα όπως ασβέστιο, φώσφορο και μαγνήσιο, και βιοδραστικά πεπτίδια με ευεργετικές ιδιότητες.
Ο μικροβιολόγος Frank Devlieghere και η φαρμακοποιός Gemma del Caño συμφωνούν ότι έχει θρεπτική αξία και ότι η απόρριψή του είναι λάθος. Ακόμα και ο γιατρός Manuel Viso το περιγράφει ως «ένα πραγματικό συμπύκνωμα θρεπτικών συστατικών». Για να επωφεληθείτε από αυτό, απλώς ανακατέψτε το γιαούρτι έτσι ώστε ο ορός γάλακτος να επανενσωματωθεί με το στερεό μέρος. Αυτή η μικρή αλλαγή δεν κοστίζει τίποτα και καθιστά το γιαούρτι μια πιο ολοκληρωμένη τροφή, συμβάλλοντας στην επίτευξη των καθημερινών στόχων πρόσληψης πρωτεΐνης.
Το επόμενο σύνορο: «μη θεραπεύσιμες» πρωτεΐνες
Στον τομέα της βιοϊατρικής έρευνας, η εταιρεία βιοτεχνολογίας Nuage Therapeutics με έδρα τη Βαρκελώνη εργάζεται για την επίλυση μιας πρόκλησης που παρεμποδίζει την ανάπτυξη νέων φαρμάκων εδώ και δεκαετίες. Αυτή η πρόκληση αφορά τις εγγενώς διαταραγμένες πρωτεΐνες (IDPs), οι οποίες δεν έχουν σταθερή τρισδιάστατη δομή, γεγονός που καθιστά πολύ δύσκολο να στοχευθούν με τα παραδοσιακά φάρμακα. Αυτές οι πρωτεΐνες εμπλέκονται σε ασθένειες όπως ο καρκίνος, η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον , και εκτιμάται ότι περίπου το 40% των ανθρώπινων πρωτεϊνών περιέχουν διαταραγμένες περιοχές.
Η εταιρεία, που ιδρύθηκε με βάση την έρευνα του βιοφυσικού Xavier Salvatella στο IRB Barcelona, έχει αναπτύξει μια πλατφόρμα για τον εντοπισμό των στιγμών κατά τις οποίες αυτές οι πρωτεΐνες υιοθετούν προσωρινά μια πιο σταθερή διαμόρφωση. Τότε είναι που ένα φάρμακο μπορεί να συνδεθεί με αυτές και να τεθεί σε ισχύ. Ο πρώτος στόχος τους είναι ο ASCL1, ένας παράγοντας μεταγραφής που εμπλέκεται στον μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα, μια ιδιαίτερα επιθετική μορφή της νόσου. Σύμφωνα με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο Stuart Hughes, «Εάν μπορέσουμε να αποδείξουμε ότι αυτή η προσέγγιση λειτουργεί, θα επικυρώσουμε έναν εντελώς νέο τρόπο ανακάλυψης φαρμάκων». Αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο μέλλον σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Η ικανότητα δράσης σε πρωτεΐνες που μέχρι τώρα ήταν «μη θεραπεύσιμες» θα αποτελούσε μια παραδειγματική αλλαγή στην ιατρική.
Μια ευρωπαϊκή προοπτική για τις πρωτεΐνες
Σε πιο πολιτικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε πρόσφατα το Σχέδιο Δράσης για τις Πρωτεΐνες, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές σόγιας και την προώθηση των φυτικών πρωτεϊνών που παράγονται στην Ευρώπη. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Θαλασσινών (EUSeA) κατήγγειλε τον αποκλεισμό των θαλασσινών από αυτό το σχέδιο. Η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια αποτελούν πηγή υψηλής ποιότητας, θρεπτικής πρωτεΐνης που στηρίζει τις τοπικές οικονομίες και συμβάλλει στην επισιτιστική ασφάλεια.
Ο τομέας ζητά παρόμοια αναγνώριση με αυτήν που λαμβάνει η κτηνοτροφία, η οποία πλέον θεωρείται στρατηγικό πλεονέκτημα για την ΕΕ. Τα μπλε τρόφιμα, όπως είναι γνωστά τα θαλασσινά, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στην ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος τροφίμων. Η συμπερίληψη των θαλασσινών στις στρατηγικές για τα τρόφιμα δεν είναι μόνο θέμα τομεακής δικαιοσύνης, αλλά θα εγγυόταν επίσης μια διαφοροποιημένη και βιώσιμη προσφορά πρωτεϊνών για τους Ευρωπαίους πολίτες.
Τελικά, είτε μέσω της καθημερινής διατροφής, της έρευνας αιχμής είτε μέσω γεωργικών πολιτικών, η πρωτεΐνη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που στοχεύει στη διασφάλιση της ανθρώπινης ευημερίας. Η σύγχρονη επιστήμη υποστηρίζει ότι είναι δυνατό να συνδυαστούν οι παραδοσιακές γνώσεις και οι νέες τεχνολογίες για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του πληθυσμού. Η καλύτερη διατροφή, η διεξαγωγή περισσότερης έρευνας και ο σχεδιασμός έξυπνων πολιτικών για τα τρόφιμα αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους του μέλλοντος της υγείας στην Ευρώπη . Η διασφάλιση επαρκούς πρόσληψης πρωτεΐνης, τόσο σε ποσότητα όσο και σε ποιότητα, αποτελεί επένδυση σε μια μακρύτερη και πιο υγιή ζωή.
