Ο υδράργυρος είναι ένα χημικό στοιχείο που υπάρχει φυσικά στον αέρα, στο έδαφος , ακόμη και στο νερό . Λόγω της πανταχού παρούσας παρουσίας του στον φλοιό της Γης, είναι φυσιολογικό για τα ζώα και τους ανθρώπους να έχουν μικρές ποσότητες αυτού του μετάλλου στο σώμα τους. Ωστόσο, δεν είναι όλα τα φυσικά συστατικά ακίνδυνα. Ο ΠΟΥ κατατάσσει τον υδράργυρο στις δέκα χημικές ουσίες που προκαλούν τη μεγαλύτερη ανησυχία για τη δημόσια υγεία λόγω των νευροτοξικών ιδιοτήτων του.
Ο υδράργυρος υπάρχει σε διαφορετικές μορφές: στοιχειακός ή μεταλλικός υδράργυρος , ανόργανος υδράργυρος (όπως χλωριούχος υδράργυρος) και οργανικός υδράργυρος (όπως αιθυλυδράργυρος και μεθυλυδράργυρος). Κάθε μορφή επηρεάζει τον οργανισμό διαφορετικά. Η προσοχή είναι απαραίτητη, καθώς η παρατεταμένη ή υψηλή έκθεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ασθένειες όπως η νόσος Πάρκινσον, η νόσος Αλτσχάιμερ ή οι διαταραχές του φάσματος του αυτισμού . Στο παρελθόν, τα οδοντικά σφραγίσματα περιείχαν συνήθως έως και 50% υδράργυρο, ένα ανησυχητικό ποσοστό λαμβάνοντας υπόψη τους τρέχοντες κινδύνους.
Αν και ο υδράργυρος εμφανίζεται φυσικά μέσω της ηφαιστειακής δραστηριότητας και της διάβρωσης των πετρωμάτων, οι πιο επικίνδυνες συγκεντρώσεις του προκύπτουν από την ανθρώπινη δραστηριότητα . Οι κύριες πηγές μόλυνσης είναι η καύση άνθρακα σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας, συστήματα θέρμανσης και σόμπες, καθώς και διάφορες βιομηχανικές διεργασίες και η αποτέφρωση αποβλήτων. Μόλις απελευθερωθούν, συγκεκριμένα βακτήρια μετατρέπουν τον υδράργυρο σε μεθυλυδράργυρο , ο οποίος βιοσυσσωρεύεται στην τροφική αλυσίδα, ειδικά σε μεγάλους θαλάσσιους θηρευτές.
Ο υδράργυρος υπάρχει σε αυτά τα προϊόντα και τρόφιμα
Η έκθεση στον υδράργυρο συμβαίνει μέσω διαφόρων οδών, με την κατάποση και την εισπνοή τροφής να είναι οι πιο συνηθισμένες:
- Παρασιτοκτόνα και ζιζανιοκτόναΧρησιμοποιείται για την αποτροπή πρόκλησης ζημιών στις καλλιέργειες από έντομα, τα οποία όμως καταλήγουν να προσθέτουν ίχνη υδραργύρου στα τρόφιμα που καταναλώνονται.
- Βιομηχανικές εκπομπές: Ατμοί που απελευθερώνονται κατά τις διαδικασίες παραγωγής και την παραδοσιακή εξόρυξη χρυσού.
- Λευκαντικά καλλυντικάΟρισμένα προϊόντα που προορίζονται για την λεύκανση του τόνου του δέρματος περιέχουν άλατα υδραργύρου που αναστέλλουν τη μελανίνη και βλάπτουν τη λειτουργία των νεφρών.
- Απολυμαντικά και φαρμακευτικά προϊόντα: Aunque el θιμεροσάλη Ο αιθυλυδράργυρος (αιθυλυδράργυρος) χρησιμοποιείται σε εμβόλια. Ο ΠΟΥ υποδεικνύει ότι μεταβολίζεται γρήγορα και δεν παρουσιάζει τον ίδιο κίνδυνο με τον μεθυλυδράργυρο.
- Καθημερινά αντικείμεναΜπαταρίες, στοιχεία, θερμόμετρα, συσκευές παρακολούθησης της αρτηριακής πίεσης και λαμπτήρες φθορισμού.
- Οδοντικά γεμίσματαΑμαλγάματα που περιέχουν υδράργυρο, η χρήση των οποίων μειώνεται παγκοσμίως βάσει της Σύμβασης της Μιναμάτα.
- Ψάρια και θαλασσινάΤα μεγάλα αρπακτικά συσσωρεύουν περισσότερο μεθυλυδράργυρο. Τα υψηλότερα επίπεδα βρίσκονται στο τόνος, ξιφίας, καρχαρίας (σκυλόψαρο, καρχαρίας mako, μπλε καρχαρίας), φάλαινα, σκουμπρί, σφυρίδα, λούτσος και κροκόδειλοςΆλλα με χαμηλότερα επίπεδα περιλαμβάνουν σαρδέλες, γαύρους, μαρίδες, σολομό, μπακαλιάρο, στρείδια και καρκινοειδή όπως αστακούς ή γαρίδες.
Τι συμβαίνει αν καταπιούμε ή εισπνεύσουμε υδράργυρο;
Οι τοξικές επιδράσεις ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία, την ποσότητα, τη διάρκεια της έκθεσης και την οδό εισόδου. Η κατάποση δεν είναι το ίδιο με την εισπνοή ατμών.
Εάν εισπνευστεί υδράργυρος (ειδικά στοιχειακός υδράργυρος), επηρεάζονται οι πνεύμονες, το νευρικό σύστημα και το πεπτικό σύστημα. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν αϋπνία, τρόμο, ευερεθιστότητα , εναλλαγές διάθεσης, πονοκεφάλους και μυϊκή αδυναμία. Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε αναπνευστική ανεπάρκεια.
Εάν απορροφηθεί μέσω της διατροφής (μεθυλυδράργυρος), η βλάβη επικεντρώνεται στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στο νεφρικό σύστημα. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια μνήμης, κινητική δυσλειτουργία, νεφρική ανεπάρκεια και αίσθημα μυρμηγκιάσματος στα άκρα και γύρω από το στόμα, καθώς και απώλεια της περιφερειακής όρασης.
Οι έγκυες γυναίκες και τα παιδιά αποτελούν την πιο ευάλωτη ομάδα . Ο υδράργυρος διαπερνά τον πλακούντα και επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη του εμβρύου , προκαλώντας ενδεχομένως γνωστικές καθυστερήσεις, διαταραχές ομιλίας, προβλήματα προσοχής και ανεπάρκειες στις λεπτές κινητικές και οπτικές δεξιότητες του μωρού.
Συστάσεις και πρόληψη
Για την εξισορρόπηση των διατροφικών οφελών των ψαριών (πλούσια σε ωμέγα-3, ιώδιο και σελήνιο) έναντι του κινδύνου υδραργύρου, η EFSA και η AESAN προτείνουν:
- Γενικός πληθυσμόςΠεριορίστε την κατανάλωση μεγάλων αρπακτικών ψαριών και εναλλάξτε μεταξύ λευκών και λιπαρών ψαριών (3 έως 4 μερίδες την εβδομάδα).
- Έγκυες γυναίκες και παιδιά έως 10 ετώνΑποφύγετε εντελώς την κατανάλωση ξιφία, καρχαρία, τόνου και λούτσου.
- Παιδιά 10 έως 14 ετώνΠεριορίστε αυτά τα είδη σε μέγιστο 120 γραμμάρια ανά μήνα.
Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και σε εγρήγορση , αποτρέποντας τα παιδιά από το να παίζουν με παλιά θερμόμετρα ή κατεστραμμένες μπαταρίες. Η πρόληψη ξεκινά με τη μείωση των βιομηχανικών εκπομπών και την επιλογή ηλεκτρονικών συσκευών που αντικαθιστούν τα θερμόμετρα υδραργύρου.
Η υπεύθυνη διαχείριση των αποβλήτων και οι συνειδητές επιλογές τροφίμων μας επιτρέπουν να απολαμβάνουμε τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τη συσσώρευση βαρέων μετάλλων στον οργανισμό, προστατεύοντας έτσι τη νευρολογική υγεία των μελλοντικών γενεών.